Wat is de prijs van slapeloosheid? Wel de cijfers liegen er niet om: slapeloosheid eist een zware economische en maatschappelijke tol. Een artikel in De Morgen legt de vinger op de zere plek: de rekening voor chronisch slaapgebrek en slecht slapen in België loopt op tot negen miljard euro per jaar. Dat is 1,5% van het bruto nationaal product van dit land. Maar hoe winnen we die verloren euro’s, uren – en onze vitaliteit – terug?
Een onzichtbare factuur
Negen miljard euro. Dat is het astronomische bedrag dat verloren gaat aan productiviteitsverlies, ziekteverzuim en ongevallen door slaaptekort volgens een Belgisch rapport dat KBC in juni 2025 publiceerde. Ze concluderen dat de kost oploopt tot 1,5% van het bruto nationaal product. Pas dit percentage toe voor de economie van landen als Nederland, Frankrijk, Spanje of Duitsland en de bedragen zijn nog vele malen hoger!
Terwijl we in een maatschappij leven die 24/7 ‘aan’ staat, betaalt onze slaap, en daarmee onze lichamelijke en mentale gezondheid, de tol. Slaapproblemen en slaaptekort verhogen het risico op burn-out, hart- en vaatziekten en depressie. Maar de oplossing zit niet in “harder proberen” te slapen. Integendeel.
Omgaan met slapeloosheid: stop het gevecht
De Nederlandse arts en ACT-therapeut Aline Kruit, auteur van het boek Slapen is niets doen, benadrukt een paradoxale waarheid: hoe harder je je best doet om te slapen, hoe minder het lukt.
Slapen is een passief proces waarover je geen directe controle hebt. Kruit adviseert om de strijd tegen het wakker liggen te staken. In plaats van te vechten tegen je gedachten (‘Ik móét nu slapen, want morgen heb ik een belangrijke vergadering’), leer je ze te accepteren.
Door Acceptance and Commitment Therapy (ACT) te gebruiken, leer je dat rustig wakker liggen minder schadelijk is dan gestrest vechten voor slaap. “Slapen is overgave”, aldus Aline Kruit.
Je mond afplakken of je slaap toevertrouwen aan apps is niet het antwoord. Wist je dat het aantal mensen dat lijdt aan orthosomnie, of de obsessie voor de perfecte slaap, enorm is toegenomen? We zijn de connectie met ons eigen ritme, onze lichaamseigen signalen verloren en vertrouwen op onbetrouwbare apps en bizarre rituelen. Hoezo? Waarom?
Goede slaap? Laat het gaspedaal overdag los
Belgisch neuroloog en slaapexpert Dr. Inge Declercq en schrijfster van de boeken De kracht van slapen en Slaap Wijzer kijkt naar de biologische motor achter onze nachtrust. Volgens haar begint een goede nacht al bij het ontwaken.
Deconnectie
We kunnen niet verwachten tot ons brein om 23:00 uur plots ‘uit’ gaat als we de hele dag op volle toeren hebben gedraaid. Declercq pleit voor ‘deconnectie-momenten’ gedurende de dag en tijdig afschakelen. In haar recente boek Breinrust gaat ze hier dieper op in.
Licht en bioritme
Onze biologische klok heeft nood aan daglicht in de ochtend en duisternis in de avond. Het advies van Declercq? “Laat overdag regelmatig het gaspedaal los.” Korte micropauzes en ademhalingsoefeningen zorgen ervoor dat je stresssysteem (cortisol) geen overuren draait, waardoor je ’s avonds natuurlijker overgaat in de slaapmodus.
Geen piekeren in bed
Declercq is formeel: het bed is om te slapen (en voor seks). Piekeren doe je op een stoel in een andere kamer, met pen en papier om je piekergedachten weg te schrijven, zodat je brein de slaapkamer niet associeert met stress.
Ik weet het, het zijn echt voor de hand liggende tips. En toch slagen heel wat mensen er niet in om ze toe te passen. Wanneer heb jij je nog eens echt ontspannen gevoeld? Zonder drank (of drugs), Netflix, je telefoon of je tablet? Echt ontspannen, echt genoten of hard gelachen? Het valt me op dat heel wat mensen met slaapproblemen die ik zelf begeleid, hier vaak moeilijk op kunnen antwoorden. Vaak overheerst stress en bijkomend, de stress overheerst de slaap.
Zoek hulp bij slapeloosheid
De negen miljard euro die onze economie verliest, is een wake-upcall. Maar de weg naar herstel ligt niet in meer slaappillen of slaaphulpmiddelen zoals allerhande gadgets of voedingssupplementen.
Slaaphulpmiddelen zijn een zeer lucratieve business geworden. Wist je dat er intussen wereldwijd al meer dan 80 miljard euro in omgaat? Hallucinant! Gewoon te gek voor woorden! Terwijl het begrijpen van onze biologische behoeften en het loslaten van de mentale dwang om te presteren in bed echt anders aangepakt kan worden. Bijvoorbeeld met een goede ondersteuning door zorgprofessionals.
Slaap of een betere nachtrust is geen luxe of tijdverlies: het is de fundering waarop je lichaam en je geest gedragen worden. Hoog tijd dus dat we die miljarden gaan investeren in onze eigen rust.
Een psycholoog met specialisatie in slaap of een opgeleide slaapcoach kan je daarbij helpen. Zij vormen een brug tussen de wetenschappelijke inzichten en de harde economische realiteit. Ze helpen je weer grip te krijgen. Een effectieve behandeling voor slapeloosheid is bijvoorbeeld CGT-i (cognitieve gedragstherapie) of ACT (zie hierboven).
Een investering in jezelf die echt oplevert. Door iets te doen aan langdurig slecht slapen of chronische slapeloosheid krijgen mensen vaak weer moed. Ze leren hun eigen biologische klok kennen, leren voelen wat hun eigen lichaam wil en gaan er beter naar luisteren. Langzaam maar zeker ontsnappen ze uit de vicieuze cirkel van slapeloosheid. En dankzij die kennis is de kans op hervallen vele malen kleiner. Wanneer je weet waarom je slecht slaapt en hoe je er iets aan kan doen, ervaar je een zekere rust.
Hoe kunnen we de prijs van slapeloosheid samen verlagen?
Plan ‘breinrust’ in: Neem elke twee uur minstens 5 minuten de tijd om bijvoorbeeld even weg te staren van je scherm.
Accepteer de wakkere momenten: Lig je wakker? Word niet boos op jezelf. Erken dat je lichaam rust, ook als je niet diep slaapt.
Zoek het licht op: Ga ’s ochtends direct naar buiten. Dit zet je biologische klok op scherp voor de komende nacht.
- Zoek professionele hulp! Zet de stap. Vaak zit hulp bij slapeloosheid trouwens verweven in het basispakket van de zorgverzekering.
