Wat zijn koele kussens?

Net als je matras en je bedbodem heeft ook je hoofdkussen een belangrijke functie: de ondersteuning van je hals en hoofd. Logisch! Uiteraard zijn er kenmerken die bijkomend een grote rol spelen om de slaap snel te vatten. Denk bijvoorbeeld aan hardheid, vochtregulatie en warmteregulatie. Kan een kussen verkoelend werken? En welke materialen zijn dan meer of minder geschikt? We duiken er even dieper in.

Hoe werkt een verkoelend kussen?

Of beter, hoe werkt verkoeling? Verkoeling is een gevoel dat tijdelijk is. Want wat je eigenlijk wil, is klimaatregulering rondom je hoofd. Zo heb je het niet te warm of te koud. Sterke warmte-isolerende materialen zullen de temperatuur rondom je hoofd sneller laten oplopen dan materialen die warmte optimaal verspreiden. 

Wol is een natuurlijk materiaal met een krachtige werking. Dit natuurlijke haar van schapen, kamelen of geiten neemt de temperatuur van je hoofd snel over en zal deze ook proberen te behouden. Je zou verwachten dat je het daarom al vrij snel te warm zal krijgen. Dankzij de krachtige vochtregulerende eigenschappen die wol heeft, wordt de warmte ook goed verspreid over je hoofdkussen. Daarom is het prima geschikt als je het snel warm hebt.

Synthetische materialen zoals holle polyestervezels behouden de isolatie rondom je hoofd en kunnen daarom sneller ‘broeierig’ aanvoelen.

Waarom zijn koude kussens beter dan normale kussens?

Koude kussens zijn dus relatief, want een ‘koud’ kussen is tijdelijk. Je hoofd gaat warmte aan het kussen geven. Belangrijker is hoe het hoofdkussen hiermee omgaat. Warmte verspreiden is top! En een krachtige warmteverspreiding heeft vaak als eigenschap dat een kussen tijdelijk kouder aanvoelt.

Een koel aanvoelend kussen kan prettig zijn als je het warm hebt bij het slapengaan. Japanse studies met (actief) gekoelde hoofdkussens vonden dat mensen in een warme, vochtige slaapkamer minder vaak wakker werden en minder zweetten (Okamoto-Mizuno e.a., 2003), en jonge vrouwen sliepen er dieper en comfortabeler mee (Hamanishi e.a., 2019). Of een koel kussen je sneller laat inslapen, is voor zover bekend nooit onderzocht. Bij matrassen is dat wel gebeurd: in slaaplabs in Duitsland, Italië en de Verenigde Staten sliepen 72 mensen op een matras met een toplaag die veel lichaamswarmte kan opnemen en afvoeren, bij een gewone slaapkamertemperatuur van 21 tot 23 °C. Hun kerntemperatuur zakte iets verder, hun hart klopte rustiger en ze kregen gemiddeld zo’n 7 tot 8 minuten extra diepe slaap per nacht (Herberger e.a., 2024). Dat is een klein maar meetbaar effect, gemeten op een hele matras en niet op een kussen, en ook daar werd niet aangetoond dat mensen sneller in slaap vielen. Goed om te weten: al deze studies gebruikten een matras van één en hetzelfde merk, en de fabrikant werkte mee aan een deel van het onderzoek en betaalde het ook deels.

Gel geleidt warmte veel beter dan schuim of vezels. Het voert de warmte van je huid snel af en voelt daardoor koel aan, net zoals een metalen plaatje kouder aanvoelt dan een houten blokje van dezelfde temperatuur (Sleep Foundation, 2026). Hoe meer gel, hoe meer warmte het kan opnemen voordat het je lichaamstemperatuur heeft aangenomen. Een dikke gellaag blijft daarom langer koel aanvoelen dan een dun laagje.

Ook stoffen die viscose bevatten of stoffen die verrijkt zijn met zogenaamde PCM’s, bieden een (schijnbaar) verkoelend effect. PCM staat voor phase change material, in het Nederlands faseovergangsmateriaal. Het gaat om piepkleine capsules met een wasachtige stof, vaak een paraffine, die smelt bij een temperatuur in de buurt van je huidtemperatuur. Volgens de Belgische textielproducent Devan, die zulke capsules in stoffen verwerkt, neemt het materiaal warmte op als het warmer wordt, slaat die tijdelijk op en geeft ze weer af zodra het afkoelt. De Franse textielonderzoeker Fabien Salaün (ENSAIT) beschrijft hetzelfde principe, maar wijst ook op de grens: de capsules werken alleen zolang ze aan het smelten zijn en houden op zodra alles gesmolten is. Een dun laagje kan dus maar een beperkte hoeveelheid warmte opnemen, waardoor het koele gevoel vooral merkbaar is kort nadat je gaat liggen.

Zijn verkoelende kussens goed voor je?

Je kerntemperatuur (CBT, core body temperature) volgt een dagritme: ’s avonds, rond de tijd dat je gaat slapen, daalt ze, en zodra je slaapt daalt ze nog wat verder. Dat beschrijven de Japanse slaaponderzoekers Okamoto-Mizuno en Mizuno in hun overzichtsstudie uit 2012. Je valt het makkelijkst in slaap terwijl die temperatuur zakt. Hierdoor verbruikt je lichaam minder energie , daalt je hartslag en komt je lichaam tot rust.

Let op: je kerntemperatuur is niet hetzelfde als je huidtemperatuur. Rond bedtijd gaan de bloedvaten in je handen en voeten wijder open. Je huid daar wordt warmer en geeft zo warmte af, en dat helpt je kern af te koelen. Zwitsers onderzoek van Kräuchi en collega’s (2000) liet zien dat deze warmteafgifte via handen en voeten beter voorspelde hoe snel iemand in slaap viel dan de kerntemperatuur zelf.

Belangrijk is dat de temperatuur of het slaapklimaat goed geregeld blijft en is afgestemd op jouw lichaamstemperatuur. Krijg je het te warm, dan word je vaker wakker en krijg je minder diepe slaap en droomslaap. Dat blijkt uit de overzichtsstudie van Okamoto-Mizuno en Mizuno (2012). Vooral benauwde, vochtige warmte in het eerste deel van de nacht speelt je parten. Je gaat dan op zoek naar een koeler plekje en wordt even wakker.

Verschillende soorten verkoelende kussens op een rij

Welke keuzes kan je maken om verkoelend te slapen op je hoofdkussen?

1. Dierlijke materialen zoals wol, kamelenhaar of kasjmier zijn krachtig in vochtregulering en warmte-isolatie. Ze gaan dus je lichaamstemperatuur mooi mee regelen.
2. Plantaardige materialen zoals linnen, lyocell of wildzijde zijn krachtig in ventilatie en vochtregulering. Zo houd je het hoofd koel.
3. Synthetische materialen zoals Thinsulate vezels zijn labo ontworpen vezels die de eigenschappen van wol dicht benaderen. Geschikt dus!
4. Schuimen zoals gel zijn niet warmte-isolerend en zullen dus een krachtige thermoregulerende werking hebben. Je lichaamstemperatuur wordt optimaal geregeld.
5. Gebruik een extra verkoelende beschermsloop gemaakt van materiaal dat viscose of met PCM verrijkte materialen bevat.

Wat is het koelste kussen?

Probeer zelf in de winkel even uit wat voor jou het fijnste werkt! De meeste kussens zijn in ieder geval niet actief koelend. Het materiaal reageert op je lichaamstemperatuur. Uiteraard bestaan er wel actief koelende kussens. Het nadeel is vaak dat ze verbonden zijn met een apparaat dat actief koelt en dus aan een stopcontact gekoppeld zijn. Ook bestaat de kans dat je het lawaai storend vindt.

Bestaat er een kussen dat altijd koud is?

Wanneer je met vulmaterialen werkt niet. Ook een gelkussen met een dikke laag gel neemt na verloop van tijd jouw lichaamstemperatuur aan wanneer je slaapt. En dat is prima! 

Veelgestelde vragen:

Wat zijn koele kussens  – Conclusie

Focus op klimaatregulering rondom je hoofd. Zo heb je het niet te warm of te koud. Sterke warmte-isolerende materialen zullen de temperatuur rondom je hoofd sneller laten oplopen dan materialen die warmte optimaal verspreiden. 

Bronnen

1. Okamoto-Mizuno K, Mizuno K (2012). Effects of thermal environment on sleep and circadian rhythm. Journal of Physiological Anthropology, 31, 14. doi.org/10.1186/1880-6805-31-14
2. Kräuchi K, Cajochen C, Werth E, Wirz-Justice A (2000). Functional link between distal vasodilation and sleep-onset latency? American Journal of Physiology – Regulatory, Integrative and Comparative Physiology, 278(3), R741–R748. doi.org/10.1152/ajpregu.2000.278.3.R741
3. Okamoto-Mizuno K, Tsuzuki K, Mizuno K (2003). Effects of head cooling on human sleep stages and body temperature. International Journal of Biometeorology, 47, 98–102. doi.org/10.1007/s00484-003-0181-3
4. Hamanishi S, Eguchi E, Ito T, Nagaoka K, Ogino K (2019). Head cooling during sleep improves sleep quality in the luteal phase in female university students: a randomized crossover-controlled pilot study. PLoS ONE, 14(3), e0213706. doi.org/10.1371/journal.pone.0213706
5. Kräuchi K, Fattori E, Giordano A e.a. (2018). Sleep on a high heat capacity mattress increases conductive body heat loss and slow wave sleep. Physiology & Behavior, 185, 23–30. doi.org/10.1016/j.physbeh.2017.12.014
6. Herberger S, Kräuchi K, Glos M e.a. (2020). Effects of sleep on a high-heat capacity mattress on sleep stages, EEG power spectra, cardiac interbeat intervals and body temperatures in healthy middle-aged men. Sleep, 43(5), zsz271. doi.org/10.1093/sleep/zsz271
7. Reid KJ, Kräuchi K, Grimaldi D e.a. (2021). Effects of manipulating body temperature on sleep in postmenopausal women. Sleep Medicine, 81, 109–115. doi.org/10.1016/j.sleep.2021.01.064
8. Herberger S, Penzel T, Fietze I e.a. (2024). Enhanced conductive body heat loss during sleep increases slow-wave sleep and calms the heart. Scientific Reports, 14, 4669. doi.org/10.1038/s41598-024-53839-x
9. De Castro PF, Minko S, Vinokurov V e.a. (2021). Long-term autonomic thermoregulating fabrics based on microencapsulated phase change materials. ACS Applied Energy Materials, 4(11), 11917–11924. doi.org/10.1021/acsaem.1c02170
10. Salaün F (2019). Phase change materials for textile application. In: Körlü A (red.), Textile Industry and Environment. IntechOpen. doi.org/10.5772/intechopen.85028
11. Devan (geraadpleegd 21 oktober 2026). Devan® Thermic – thermoregulation technology (informatie van de fabrikant). devan.net/thermic/
12. Sleep Foundation (2026). Best cooling pillows of 2026, according to sleep experts. www.sleepfoundation.org/best-pillows/best-cooling-pillow