Hoe je ’s nachts slaapt, wordt voor een groot deel overdag bepaald, door het licht dat op je ogen valt. Dat is de kern van Het lichtdieet, het nieuwe boek van neuroloog en slaapexpert Inge Declercq (UZA) en natuurkundige Jan Denneman. Op 3 november 2026 lichtte Declercq het boek toe in de podcast Weetikveel van Radio 1.
In dit artikel lees je in het kort wat het lichtdieet inhoudt, wat het onderzoek erover zegt en wat je er vandaag mee kunt doen.
Wat is het lichtdieet?
Declercq en Denneman zien licht als een vierde basispijler van een gezonde leefstijl, naast voeding, beweging en slaap. Hun stelling: het juiste licht op het juiste moment is net zo belangrijk als wat je eet.
Het mechanisme werkt zo:
- Je hoofdklok loopt niet precies op 24 uur. In je hersenen zit een klein kerngebied dat al je lichaamsritmes aanstuurt. Zonder signalen van buitenaf duurt een cyclus van slapen en waken bij de meeste mensen iets langer dan 24 uur. Dat bleek uit experimenten waarin mensen langere tijd zonder daglicht leefden.
- Licht zet de klok elke dag gelijk. Het belangrijkste signaal daarvoor is licht dat op je netvlies valt. Speciale lichtgevoelige cellen in je netvlies, met het pigment melanopsine, geven door of het dag of nacht is. Die cellen dienen niet om te zien, maar echt om je klok bij te stellen.
- Hetzelfde licht heeft ’s ochtends een ander effect dan ’s avonds. Fel licht ’s ochtends zet je systeem aan. Volgens Dr. Inge Declercq zet het onder meer de ochtendpiek van het hormoon cortisol in gang. Fel licht ’s avonds stuurt je klok juist later en remt de aanmaak van melatonine, het hormoon dat je lichaam op de nacht voorbereidt.
Het probleem is volgens de auteurs dat we een binnengeneratie zijn geworden. Overdag krijgen we te weinig licht, ’s avonds te veel. In de studio van Radio 1 mat Dr Declercq 260 lux op ooghoogte. Ze noemt dat veel te weinig voor de ochtend: daar is minstens 500 lux nodig, en liever rond de 1.000 lux.

Wat zegt het onderzoek?
De kern van het lichtdieet staat echt sterk en we hadden uiteraard niets anders verwacht. Er zijn heel veel redenen te bedenken, maar twee publicaties laten zien waarom.
Het kampeeronderzoek van Kenneth Wright (2013)
Wright liet aan de University of Colorado acht volwassenen eerst een week hun gewone leven leiden en daarna een week kamperen, met alleen zonlicht overdag en een kampvuur ’s avonds. Na de kampeerweek begon hun melatonineproductie ongeveer twee uur eerder dan thuis. Overdag kregen ze in de natuur ongeveer vier keer zoveel licht als binnen. De studie verscheen in Current Biology.
De consensusrichtlijnen van Timothy Brown en collega’s (2022)
Achttien onderzoekers uit de Verenigde Staten en Europa spraken in PLOS Biology voor het eerst concrete lichtwaarden af. Ze gebruiken daarvoor de melanopische lux (melanopic EDI): een maat voor het deel van het licht dat je biologische klok aanstuurt.
| Moment | Advies (melanopische lux, gemeten op ooghoogte) |
|---|---|
| Overdag | minimaal 250 |
| Vanaf 3 uur voor bedtijd | maximaal 10 |
| ’s Nachts in de slaapkamer | maximaal 1, zo donker als veilig kan |
Ter vergelijking: buiten op een bewolkte dag meet je ongeveer 1.000 lux. De richtlijnen gelden voor gezonde volwassenen van 18 tot 55 jaar met een gewoon dagritme.
Wat kun je er vandaag mee?
De tips hieronder komen van Dr. Inge Declercq (en kan je terugluisteren via VRT MAX):
- Begin de dag met fel licht. Doe je eerste activiteit na het opstaan bij het felste licht dat je hebt, bijvoorbeeld in de badkamer. Ga liefst zo snel mogelijk naar buiten. Een lichtwekker kan helpen als je moeilijk uit bed komt.
- Zoek buitenlicht, ook bij bewolking. Declercq mat op een grijze middag buiten nog 1.800 lux, ongeveer zeven keer de verlichting in de radiostudio. Haar richtwaarde is ongeveer twee uur buiten per dag. Lukt dat niet in één keer, verdeel het dan over korte momenten, wat zij lichtsnacks noemt: een wandeling tijdens de lunch telt dus zeker mee.
- Werk dicht bij het raam. Binnen ongeveer een meter van een raam meet Declercq vaak vijf tot tien keer meer licht dan midden in de kamer.
- Dim ’s avonds het licht, maar niet te vroeg. Gebruik warm, gedimd licht in de laatste uren voor het slapengaan. Declercq noemt minder dan 10 lux in de twee uur voor bedtijd. De consensusrichtlijnen van Brown (2022) adviseren dat al vanaf drie uur voor bedtijd.
- Houd afstand tot schermen. Een scherm vlak voor je ogen stuurt je klok de verkeerde kant op, ook met een nachtfilter. Kijk je tv, ga dan op ruime afstand zitten en niet in een volledig donkere kamer. Declercq noemt twee en een halve keer de breedte van het scherm als richtwaarde.
- Slaap in het donker. Hoe donkerder de slaapkamer, hoe beter. De richtlijn is maximaal 1 melanopische lux.
Scrollen houdt je trouwens ook wakker om een andere reden dan licht: de inhoud zelf prikkelt je brein waardoor je actief blijft.
Wat het boek goed doet en waarom je het zeker kan lezen
De basis van het lichtdieet staat als huis. Het mechanisme van licht en de biologische klok is goed onderzocht, en de meeste adviezen zijn gratis: naar buiten gaan, bij het raam zitten, ’s avonds dimmen. Dr Declercq is ook eerlijk over de grenzen. Over draagbare lichtapparaten zoals lichtbrillen zei ze bijvoorbeeld dat die minder goed onderbouwd zijn dan klassieke lichtbakken.
Je mag echt wel aannemen dat je een boek leest dat is geschreven door een zeer gedreven duo dat echt weet waar ze over spreken.
Lichttherapie bij een winterdepressie: werkzaam, niet per se beter dan medicatie
In de podcast zei Declercq dat lichttherapie bij een winterdepressie beter kan werken dan medicatie. Het bekendste onderzoek ondersteunt dat het even goed werkt, niet beter. In de Can-SAD-studie van Raymond Lam (2006) kregen 96 patiënten acht weken lang elke ochtend 30 minuten licht van 10.000 lux of het antidepressivum fluoxetine. In beide groepen reageerde 67 procent op de behandeling. De lichtgroep verbeterde in de eerste week iets sneller en had minder bijwerkingen. Een winterdepressie is wel een medische diagnose. Bespreek lichttherapie dus best altijd met je huisarts.
Gewicht: een interessant verband, nog geen oorzaak
Gewichtscontrole heeft waarschijnlijk deels te maken met een gezonde lichtblootstelling. Het onderzoek dat hier meestal bij wordt aangehaald, is dat van Kathryn Reid (2014). Bij 54 volwassenen hing licht van minstens 500 lux vroeg op de dag samen met een lager BMI. Nog geen bewijs dat meer ochtendlicht je laat afvallen en ook de onderzoekers zeggen zelf dat het mechanisme nog uitgezocht moet worden.
Het boek is goed, maar heb je echt slaapproblemen: zoek professionele hulp
Slaap je al langer slecht, of voel je je in de winter somber en lusteloos? Dan is meer licht een goede eerste stap, maar geen vervanging voor een gesprek met je huisarts. Langdurige slapeloosheid of een depressie vraagt om een diagnose.
Over het boek
| Titel | Het lichtdieet. Slim omgaan met licht voor meer energie, diepere slaap en een gezond gewicht |
| Auteurs | Inge Declercq en Jan Denneman |
| Uitgeverij | Pelckmans |
| Verschenen | september 2026 |
| Omvang | 200 pagina’s, paperback; ook als e-book |
| ISBN | 9789465301235 |
Voor wie? Voor iedereen die wil begrijpen waarom je energie en je slaap met elkaar samenhangen, en die zonder aankopen (behalve dan het boek) iets wil veranderen aan zijn dagritme.

Koop het bij Standaard Boekhandel
Weet wie er schrijft
Jan Denneman werkte ruim veertig jaar in de verlichtingsindustrie, onder meer bij Philips Lighting. Hij was voorzitter van de Europese brancheorganisatie LightingEurope. Nu is hij voorzitter van de Good Light Group, een stichting die gezond licht binnenshuis promoot en onder meer door bedrijven uit de sector wordt gefinancierd. Dat maakt zijn kennis niet minder waard en zeker niet minder waardevol.
Bronnen
- Declercq, I. & Denneman, J. (2026). Het lichtdieet. Pelckmans. Productpagina Standaard Boekhandel
- Radio 1, Weetikveel: Licht, met Inge Declercq (3 november 2026)
- Wright, K.P. e.a. (2013). Entrainment of the human circadian clock to the natural light-dark cycle. Current Biology, 23, 1554-1558. Samenvatting Science Learning Hub
- Brown, T.M. e.a. (2022). Recommendations for daytime, evening, and nighttime indoor light exposure. PLOS Biology, 20, e3001571. Samenvatting CIE TN 015:2023
- Lam, R.W. e.a. (2006). The Can-SAD study. American Journal of Psychiatry, 163, 805-812. PubMed
- Reid, K.J. e.a. (2014). Timing and intensity of light correlate with body weight in adults. PLOS ONE, 9, e92251. DOAJ
- Achtergrond Jan Denneman en Good Light Group: LEDs Magazine via Buildings.com (2019), arc magazine (2026)
